حسين مير حيدر
90
معارف گياهى ( فارسى )
شبه قاره تا ارتفاع 4000 متر در كشمير انتشار دارد . تركيبات شيميايى در ميوهء آن مقدار كمى در حدود 001 / 0 درصد از يك نوع آلكالوئيد ، مقدار كمى اسانس روغنى فرّار ، مقدارى روغن ثابت و رزين و املاح نيترات يافت مىشود [ چوپرا قوش و پتلو ] . در گياه و سرشاخههاى آن ماده هرمان « 1 » و در تخم آن هرمين « 2 » يافت مىشود [ S . G . I . M . ] . خواص - كاربرد در چين از گياه خارخسك به عنوان قابض ، سقطكنندهء جنين [ روا و ابرت ] ، قاعدهآور ، ازديادكنندهء ترشح شير [ هاو ] ، افزايشدهندهء نيروى جنسى ، مدّر [ ايشى دويا ] ، ضد جانور انگل شكم [ ريد ] ، تونيك [ ابرت ] و بند آورندهء خونريزى استفاده مىشود [ پتلو ] . از ميوه و از تخم آن براى معالجهء آبسهها ، زخمها [ پتلو ، ابرت و ايشى دويا ] ، اسهال خونى ، قطع انواع خونريزيها و همچنين به صورت غرغره براى معالجهء التهاب و برفك دهان استفاده مىشود [ روا و كروست و پتلو ] . از ميوهء آن به عنوان مادهء مغذى براى تقويت كبد و كليه و همچنين براى افزايش ديد چشم مىخورند [ كاريونه و كيمورا ] . از جوشاندهء سرشاخههاى گلدار گياه براى مداواى بيمارىهاى پوست و جرب در استعمال خارجى مصرف مىكنند [ استوارت ] . در هند از ميوه و دانههاى آن به عنوان خنككننده ، مدّر ، تونيك ، افزايش دهندهء نيروى جنسى استفاده مىشود . و در موارد ادرار كردن با درد و ناراحتىهاى سنگ كليه و مثانه و ناتوانى جنسى تجويز مىشود . دمكردهء آن به عنوان مدرّ براى بيمارىهاى كليه و نقرس و سنگ مصرف مىشود . خارخسك از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى به اصطلاح مركب القوا مىباشد از جهتى تر است ولى در عين حال در مواردى خشك است و روى هم رفته كمى گرم و خشك است . ادرار را زياد مىكند و مسكّن درد مثانه و افزايندهء اسپرم بوده ، براى خرد كردن سنگ كليه و مثانه بسيار مفيد است . ملين است و براى اعتدال
--> ( 1 ) . Herman ( 2 ) . Hermine